بازار خودرو ایران در اسفند ۱۴۰۴ در موقعیتی حساس قرار گرفته؛ جایی میان رکود در معاملات و احتمال افزایش دوباره قیمت‌ها. عواملی مثل تنش‌های منطقه‌ای، نوسان نرخ ارز و نبود شفافیت در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی می‌توانند مسیر این بازار را تغییر دهند. حالا این سؤال مطرح است که آیا اسفند امسال مانند سال‌های گذشته پررونق می‌شود یا با فضایی سرد و کم‌تحرک به پایان می‌رسد.

بازار خودرو ایران در حالی به آخرین ماه سال رسیده که برخلاف روند معمول سال‌های گذشته، نشانه‌های واضحی از رونق معاملات شب عید دیده نمی‌شود. در سال‌های قبل، اسفند معمولاً زمان اوج خرید و فروش خودرو بود؛ ترکیبی از افزایش تقاضای مصرف‌کنندگان و فعالیت واسطه‌ها برای جمع‌بندی مالی پایان سال. اما امسال شرایط متفاوت است و بازار خودرو هم‌زمان تحت تأثیر چند عامل مهم قرار دارد؛ از تنش‌های منطقه‌ای و احتمال درگیری نظامی گرفته تا نوسان نرخ ارز و ابهام در سیاست‌های داخلی.

پرسش اصلی این است که آیا بازار خودرو در اسفند ۱۴۰۴ وارد دوره افزایش قیمت خواهد شد یا رکود عمیق‌تری را تجربه می‌کند.

تنش‌های سیاسی؛ محرک انتظارات تورمی
بازار خودرو در ایران به شدت از تحولات سیاسی و ریسک‌های ژئوپلیتیک تأثیر می‌گیرد. هر زمان تنش‌های منطقه‌ای افزایش پیدا کند یا احتمال درگیری میان ایران و آمریکا مطرح شود، انتظارات تورمی سریعاً بالا می‌رود. در چنین فضایی، خودرو دوباره نقش یک دارایی سرمایه‌ای را پیدا می‌کند و بخشی از سرمایه‌های سرگردان به سمت این بازار حرکت می‌کند.

البته این وضعیت لزوماً به معنای افزایش معاملات نیست. اغلب این واکنش به شکل بالا رفتن قیمت‌های پیشنهادی یا نگه‌داشتن خودرو توسط فروشندگان برای فروش در قیمت بالاتر دیده می‌شود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده حتی شایعات یا سیگنال‌های سیاسی منفی هم می‌تواند قیمت خودرو را جلوتر از واقعیت‌های اقتصادی حرکت دهد. در مقابل، اگر نشانه‌هایی از کاهش تنش‌ها یا بازگشت به مسیر دیپلماسی دیده شود، انتظارات افزایشی کاهش پیدا می‌کند و بازار ممکن است به سمت ثبات یا حتی افت قیمت حرکت کند.

نرخ ارز؛ عامل تعیین‌کننده قیمت خودرو

در بررسی بازار خودرو، بدون توجه به روند دلار نمی‌توان تحلیل دقیقی ارائه داد. وابستگی صنعت خودرو به قطعات وارداتی، چه در محصولات داخلی و چه در خودروهای مونتاژی، باعث شده نرخ ارز نقش مهمی در تعیین قیمت‌ها داشته باشد.

اگر نرخ ارز در اسفند افزایش پیدا کند، این تغییر خیلی سریع در قیمت خودرو منعکس می‌شود؛ حتی اگر هزینه‌های تولید هنوز به طور کامل بالا نرفته باشد. بازار معمولاً بر اساس انتظار افزایش هزینه‌ها واکنش نشان می‌دهد، نه صرفاً بر اساس تغییر واقعی آن‌ها.

در مقابل، اگر نرخ ارز در وضعیت باثبات باقی بماند، احتمال ادامه رکود در بازار بیشتر می‌شود. در چنین شرایطی، خریداران ترجیح می‌دهند صبر کنند و فروشندگان هم برای جلوگیری از خواب سرمایه، انعطاف بیشتری در قیمت‌گذاری نشان می‌دهند.

ابهام در سیاست‌گذاری؛ چالش ساختاری بازار
یکی دیگر از عوامل مهم، نبود چشم‌انداز مشخص در سیاست‌های صنعت خودرو است. موضوعاتی مانند وضعیت واردات خودرو، نحوه تخصیص ارز، احتمال تغییر در قیمت‌گذاری دستوری و میزان عرضه خودرو در پایان سال، هنوز با ابهام همراه است. در همین حال، دو خودروساز بزرگ کشور یعنی سایپا و ایران‌خودرو همچنان با مشکلاتی مانند کمبود نقدینگی، بدهی و محدودیت در تولید روبه‌رو هستند. فاصله میان قیمت کارخانه و بازار آزاد نیز در برخی مدل‌ها همچنان وجود دارد و همین مسئله انگیزه‌های سفته‌بازانه را حفظ کرده است.

تا زمانی که سیاست‌گذار تکلیف موضوعاتی مثل آزادسازی قیمت، خصوصی‌سازی واقعی یا افزایش رقابت در بازار را مشخص نکند، بازار خودرو همچنان مستعد نوسان‌های مقطعی و رفتارهای هیجانی خواهد بود. در چنین فضایی، چند سناریوی مختلف برای آینده بازار قابل تصور است.

افزایش قیمت تحت تأثیر ریسک سیاسی و ارزی
در این سناریو، تنش‌های منطقه‌ای بیشتر شده و نرخ ارز نیز روند صعودی پیدا می‌کند. نتیجه مستقیم این وضعیت، فعال شدن تقاضای سرمایه‌ای در بازار خودرو است و خودرو دوباره به ابزاری برای حفظ ارزش پول تبدیل می‌شود.

با این حال، این رشد قیمت الزاماً به معنای افزایش معاملات نیست. کاهش قدرت خرید مردم و اشباع نسبی بازار سرمایه‌ای می‌تواند مانع شکل‌گیری رونق واقعی شود. بنابراین ممکن است قیمت‌ها بالا برود اما حجم معاملات همچنان پایین باقی بماند. چنین شرایطی می‌تواند خطر ایجاد حباب‌های کوتاه‌مدت را هم افزایش دهد.

رکود در معاملات و کاهش تدریجی قیمت‌ها

اگر نرخ ارز کنترل شود و تنش‌های سیاسی کاهش پیدا کند، بازار وارد مرحله‌ای می‌شود که بسیاری از خریداران منتظر کاهش بیشتر قیمت‌ها می‌مانند. در این حالت، افراد خرید خود را به تعویق می‌اندازند.

در نتیجه، فروشندگان برای تبدیل دارایی به نقدینگی ناچار می‌شوند انعطاف بیشتری نشان دهند. تخفیف‌های موردی، توافق خارج از قیمت‌های اعلام‌شده و افزایش آگهی‌های فروش بدون مشتری از نشانه‌های این وضعیت خواهد بود. در چنین شرایطی معمولاً بیشترین فشار قیمتی بر خودروهای مونتاژی و مدل‌هایی وارد می‌شود که در ماه‌های گذشته رشد زیادی داشته‌اند.

نوسان محدود در محدوده فعلی
احتمال دیگر این است که شرایط فعلی ادامه پیدا کند؛ نه جهش قابل توجهی در نرخ ارز رخ دهد و نه تحول سیاسی مهمی اتفاق بیفتد. در این حالت، بازار خودرو در یک محدوده مشخص نوسان خواهد داشت.

در چنین وضعیتی، بیشتر معاملات با هدف مصرف انجام می‌شود و سفته‌بازان با احتیاط عمل می‌کنند. قیمت‌ها ممکن است تغییرات جزئی داشته باشد، اما روند مشخصی شکل نمی‌گیرد. این سناریو به معنای بازاری کم‌تحرک و شکننده است که عمق معاملات در آن پایین است.

مداخله دولت و شوک کوتاه‌مدت
تصمیم‌های ناگهانی دولت نیز می‌تواند به‌طور موقت تعادل بازار را به هم بزند. اقداماتی مانند افزایش عرضه در پایان سال، تغییر در فرمول قیمت‌گذاری یا تسهیل واردات خودرو، همگی می‌توانند واکنش سریع بازار را به دنبال داشته باشند.

برای مثال، اعلام واردات گسترده یا کاهش تعرفه‌ها می‌تواند انتظارات کاهش قیمت را در بازار ایجاد کند، حتی اگر اثر واقعی آن در کوتاه‌مدت محدود باشد. در مقابل، هرگونه محدودیت جدید در حوزه ارز یا واردات می‌تواند سیگنال افزایش قیمت به بازار بدهد.

اسفند سرد، گرم یا خاکستری؟
بررسی وضعیت بازار خودرو در اسفند ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که این بازار بیش از گذشته به عوامل بیرونی وابسته شده است. کاهش قدرت خرید مردم، رکود در تقاضای مصرفی و همچنین ریسک‌های سیاسی و ارزی، اجازه شکل‌گیری یک رونق پرقدرت را نمی‌دهد.

در عین حال، سطح بالای عدم قطعیت باعث می‌شود احتمال افت شدید قیمت‌ها هم چندان بالا نباشد. به همین دلیل، محتمل‌ترین تصویر از بازار خودرو در اسفند، بازاری محتاط، کم‌رمق و آماده تغییر مسیر با هر خبر سیاسی یا اقتصادی است.

در نتیجه، اسفند امسال نه کاملاً سرد و راکد خواهد بود و نه شبیه یک فصل پررونق. بلکه ماهی حساس و تعیین‌کننده است که می‌تواند مسیر بازار خودرو در سال آینده را هم تا حد زیادی مشخص کند.